Εκπαιδευτικές δράσεις εκτός σχολικής μονάδας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση – Στήριξη του παιδαγωγικού έργου και σαφή όρια στις ευθύνες των εκπαιδευτικών

ΘΕΜΑ: «Εκπαιδευτικές δράσεις εκτός σχολικής μονάδας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση – Στήριξη του παιδαγωγικού έργου και σαφή όρια στις ευθύνες των εκπαιδευτικών»

 

Αγαπητές συναδέλφισσες και αγαπητοί συνάδελφοι,

Οι σχολικές εκδρομές, οι εκπαιδευτικές επισκέψεις και οι περίπατοι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η μάθηση δεν περιορίζεται στους τέσσερις τοίχους της σχολικής αίθουσας. Η επαφή των μαθητών με τον πολιτισμό, την ιστορία, τη φύση και την κοινωνία προσφέρει πολύτιμες βιωματικές εμπειρίες, ενισχύει τη συνεργασία και συμβάλλει ουσιαστικά στην κοινωνικοποίηση και την ανάπτυξη των παιδιών.

Ιδιαίτερα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, στο Νηπιαγωγείο και στο Δημοτικό, οι δράσεις αυτές έχουν ξεχωριστή παιδαγωγική αξία. Ταυτόχρονα, όμως, απαιτούν από τους εκπαιδευτικούς αυξημένη ευθύνη, διαρκή εγρήγορση και συνεχή φροντίδα για την ασφάλεια των μαθητών.

Αυτό το έργο οι εκπαιδευτικοί το υπηρετούν καθημερινά με συνέπεια και αίσθημα ευθύνης. Και είναι ακριβώς μέσα από την επικοινωνία με τους συναδέλφους, αλλά και μέσα από τους προβληματισμούς που μου μεταφέρουν, που γίνεται ολοένα πιο έντονη η ανάγκη για ένα σαφές, λειτουργικό και ασφαλές θεσμικό πλαίσιο, το οποίο θα προστατεύει τόσο τα παιδιά όσο και τους εκπαιδευτικούς.

Δυστυχώς, η πρόσφατη κατεύθυνση της Πολιτείας δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα και εύλογες ανησυχίες.

Με την Υπουργική Απόφαση 109113/ΓΔ4/19.08.2026 (ΦΕΚ Β΄ 5237/19.08.2026) για τις εκπαιδευτικές δράσεις εκτός σχολικής μονάδας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, αλλά και με την αντίστοιχη ρύθμιση που ακολούθησε για την Πρωτοβάθμια, αυξάνονται οι διοικητικές και ελεγκτικές απαιτήσεις από τις σχολικές μονάδες.

Το ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να υπάρχει ασφάλεια. Φυσικά και πρέπει. Το ζήτημα είναι ποιος έχει την αρμοδιότητα, τη γνώση και τη θεσμική ευθύνη για κάθε έλεγχο.

Ο εκπαιδευτικός είναι παιδαγωγός. Δεν είναι τεχνικός ελεγκτής οχημάτων, ελεγκτής επιχειρήσεων, υπάλληλος προμηθειών ή κρατικός ελεγκτικός μηχανισμός.

Δεν μπορεί να καλείται να ελέγξει ΚΤΕΟ, ταχογράφους, άδειες κυκλοφορίας και τεχνικά πιστοποιητικά ή να αναζητήσει και να αξιολογήσει φορολογικά, ασφαλιστικά και άλλα στοιχεία τουριστικών γραφείων και μεταφορέων, χωρίς να διαθέτει ούτε την αρμοδιότητα ούτε την εξειδικευμένη γνώση για να το πράξει.

Η ασφάλεια των μαθητών δεν διασφαλίζεται με τη μεταφορά των κρατικών υποχρεώσεων στην πλάτη του συνοδού εκπαιδευτικού.

Οι τεχνικοί έλεγχοι πρέπει να πραγματοποιούνται από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Οι έλεγχοι νομιμότητας των επιχειρήσεων πρέπει να γίνονται από τους αντίστοιχους κρατικούς μηχανισμούς. Και η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίζει ότι οι επαγγελματίες και τα μέσα που χρησιμοποιούνται στις μαθητικές μετακινήσεις πληρούν εξαρχής όλες τις νόμιμες προϋποθέσεις.

Ιδιαίτερες δυσκολίες στην Πρωτοβάθμια και σε περιοχές όπως η Πέλλα

Οι προβληματισμοί αυτοί αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και ιδιαίτερα στην περιοχή μας.

Σε περιοχές όπως την Πέλλα λειτουργούν πολλά μικρά και ολιγοθέσια σχολεία, συχνά χωρίς επαρκή διοικητική και γραμματειακή υποστήριξη. Οι ίδιοι εκπαιδευτικοί καλούνται να διδάξουν, να καλύψουν διοικητικές ανάγκες, να οργανώσουν μια εκπαιδευτική δράση και στη συνέχεια να αναλάβουν την ευθύνη της συνοδείας των μαθητών.

Η πρόσθετη γραφειοκρατία, οι επιτροπές, οι έλεγχοι, οι προσφορές, οι εκθέσεις και οι προθεσμίες δεν είναι ουδέτερες διαδικασίες. Επιβαρύνουν δυσανάλογα τα μικρά σχολεία και αφαιρούν χρόνο και ενέργεια από το βασικό παιδαγωγικό έργο.

Και όλα αυτά αφορούν παιδιά μικρής ηλικίας, που απαιτούν διαρκή και ουσιαστική επίβλεψη.

Παράλληλα, υπάρχει και μια κοινωνική διάσταση που δεν μπορεί να αγνοηθεί: κανένα παιδί δεν πρέπει να αποκλείεται από μια εκπαιδευτική δράση επειδή η οικογένειά του αδυνατεί να καλύψει το κόστος συμμετοχής.

Αφουγκραζόμενος τους συναδέλφους, προτείνω και διεκδικώ με κάθε μέσο και τρόπο:

Με βάση τους προβληματισμούς που καθημερινά μου μεταφέρουν οι συνάδελφοι, αλλά και με γνώμονα την ασφάλεια των μαθητών, την προστασία των εκπαιδευτικών και την εύρυθμη λειτουργία των σχολικών μονάδων, θεωρώ αναγκαίο να προχωρήσουμε σε συγκεκριμένες προτάσεις και διεκδικήσεις:

1. Ένα σαφές, απλό και λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.

Απαιτείται ουσιαστικός διάλογος του Υπουργείου Παιδείας με τη Δ.Ο.Ε. και τους εκπαιδευτικούς φορείς, ώστε το πλαίσιο των εκπαιδευτικών μετακινήσεων να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των σχολείων. Οι διαδικασίες πρέπει να απλοποιηθούν και να καταργηθούν υποχρεώσεις που μετατρέπουν τους εκπαιδευτικούς σε ελεγκτικούς μηχανισμούς, χωρίς να προσφέρουν ουσιαστική πρόσθετη ασφάλεια στους μαθητές.

2. Δημιουργία Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Πιστοποιημένων Τουριστικών Πρακτόρων και Μεταφορέων.

Η Πολιτεία διαθέτει τους μηχανισμούς και τις αρμόδιες υπηρεσίες για να ελέγχει τη νομιμότητα και την αξιοπιστία των επαγγελματιών που αναλαμβάνουν μαθητικές μετακινήσεις. Οι απαραίτητοι έλεγχοι για φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, ΓΕΜΗ, ποινικό μητρώο, άδειες και λοιπές προϋποθέσεις πρέπει να πραγματοποιούνται κεντρικά και πριν από τη συμμετοχή μιας επιχείρησης σε μαθητικές μετακινήσεις. Τα σχολεία θα πρέπει να επιλέγουν μέσα από ένα αξιόπιστο και ήδη ελεγμένο μητρώο.

3. Ο τεχνικός έλεγχος των οχημάτων να αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών.

Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι μηχανικοί ούτε διαθέτουν αρμοδιότητα ελέγχου της τεχνικής κατάστασης ενός λεωφορείου. ΚΤΕΟ, ταχογράφοι, άδειες κυκλοφορίας, τεχνικές προδιαγραφές και επαγγελματική επάρκεια οδηγών πρέπει να ελέγχονται από τις υπηρεσίες που διαθέτουν την απαιτούμενη τεχνογνωσία και θεσμική αρμοδιότητα. Η ευθύνη του συνοδού πρέπει να αφορά την επίβλεψη και την ασφάλεια των μαθητών και όχι την τεχνική καταλληλότητα του οχήματος.

4. Πλήρης νομική και θεσμική προστασία των συνοδών εκπαιδευτικών.

Χρειάζεται σαφής οριοθέτηση της ευθύνης των εκπαιδευτικών στο πλαίσιο των υπηρεσιακών και παιδαγωγικών τους καθηκόντων. Ο εκπαιδευτικός οφείλει να επιβλέπει, να φροντίζει και να προστατεύει τους μαθητές του, δεν μπορεί όμως να επωμίζεται ευθύνες που αφορούν τεχνικούς, διοικητικούς ή αστυνομικούς ελέγχους. Η Πολιτεία οφείλει να παρέχει στους συνοδούς την απαραίτητη νομική και υπηρεσιακή κάλυψη κατά την εκτέλεση του έργου τους.

5. Επανεξέταση των αναλογιών συνοδείας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.

Οι ανάγκες ενός Νηπιαγωγείου ή των μικρών τάξεων του Δημοτικού δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως οι ανάγκες μεγαλύτερων μαθητών. Απαιτείται ιδιαίτερη μέριμνα για τις μικρές ηλικίες, τα ολιγοθέσια σχολεία και τις ΣΜΕΑΕ, ώστε ο αριθμός των συνοδών να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες επίβλεψης και ασφάλειας των μαθητών.

6. Θεσμοθέτηση ημερήσιας εκτός έδρας αποζημίωσης για τους συνοδούς εκπαιδευτικούς.

Η συνοδεία μαθητών σε εκπαιδευτικές μετακινήσεις αποτελεί υπηρεσιακή εργασία, η οποία πραγματοποιείται εκτός της συνήθους σχολικής λειτουργίας και συνεπάγεται πρόσθετη ευθύνη και επιβάρυνση. Η Πολιτεία οφείλει να αναγνωρίσει έμπρακτα αυτή την προσφορά και να εξασφαλίσει ισότιμη αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών με τους υπόλοιπους δημοσίους υπαλλήλους ως προς την εκτός έδρας αποζημίωση.

7. Κρατική οικονομική στήριξη των εκπαιδευτικών μετακινήσεων.

Η οικονομική κατάσταση κάθε οικογένειας δεν μπορεί να καθορίζει αν ένα παιδί θα συμμετάσχει ή όχι σε μια εκπαιδευτική δράση. Χρειάζεται ουσιαστική κρατική χρηματοδότηση, ώστε οι μετακινήσεις να είναι πραγματικά προσβάσιμες σε όλους και κανένας μαθητής να μη βιώνει έναν ακόμη κοινωνικό ή οικονομικό αποκλεισμό μέσα στο σχολείο.

Οι εκπαιδευτικοί δεν αποποιούμαστε την ευθύνη μας· την αναλαμβάνουμε καθημερινά με επαγγελματισμό και συνείδηση. Διεκδικούμε, όμως, το αυτονόητο: να επωμιζόμαστε την ευθύνη που μας αναλογεί ως παιδαγωγοί και όχι κρατικές αρμοδιότητες που ανήκουν σε άλλους.

Θέλουμε ένα σχολείο ζωντανό και εξωστρεφές, που βγάζει τα παιδιά στον κόσμο — όχι ένα σχολείο πνιγμένο στη γραφειοκρατία, με εκπαιδευτικούς φοβισμένους και εκτεθειμένους σε ξένους ελέγχους.

Για ένα σχολείο ανοιχτό στα παιδιά και την κοινωνία.

Για εκπαιδευτικούς με σαφείς ρόλους και ουσιαστική προστασία.

Για ένα δημόσιο σχολείο με ασφάλεια, παιδαγωγική ελευθερία και αξιοπρέπεια.

 

Πάντα στη διάθεσή σας

Διαμαντόπουλος Ηλίας

Αιρετός ΟΛΩΝ των συναδέλφων